Urząd Celny

Pierwsze informacje o celnikach na ziemiach polskich pochodzą sprzed prawie tysiąca lat. Już król Bolesław Śmiały polecał swoim urzędnikom pobieranie ceł na rzece Bug. Pierwszym dokumentem mówiącym o systemie celnym w Polsce, była Bulla Gnieźnieńska , wydana w dniu 7 lipca 1136 r. W Bulli wymieniono liczne klasztory i opactwa pobierające daniny w komorach celnych.

Pierwsze polskie taryfy celne pochodzą z przełomu XII/XIII wieku – Taryfa Kołobrzeska z 1159 r., Płocka – z 1203 r., Szczecińska – z 1257 r.

W XIV wieku królowie Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki zreorganizowali polską administrację celną. Wydali liczne przywileje celne, zakładali komory celne. W roku 1354 r. król Kazimierz Wielki nadał przywileje celne dla miasta Krakowa i studentów Uniwersytetu Krakowskiego.

Pod koniec panowania w Polsce dynastii Piastów, w roku 1367 pojawia się w dokumentach słowo "CŁO", dotychczas były w użyciu nazwy myto lub theloneum. Pod koniec XV wieku, w 1477 roku, Sejm Piotrkowski uchwali dwie ustawy dotyczące pobierania cła. Dotychczasowe przywileje celne zostały zniesione, a prawo do ustalania wysokości stawek celnych otrzymał wyłącznie król.

Szlachta została zwolniona od płacenia cła. Zarząd celny – spoczywał nie w rękach jednego – ale kilku głównych celników, z których każdy pobierał prowizje od dochodów celnych ze swojej prowincji, płacąc na rzecz Skarbu Państwa opłatę dzierżawną.

W roku 1764 Sejm ustanowił cło generalne, wprowadzając jednolitą opłatę celną dla wszystkich stanów. W ramach reformy skarbowej w roku 1765 ustanowiono 8 prowincji i 113 komór celnych. Na czele prowincji celnej stał Superintendent, podlegający bezpośrednio Komisji Skarbu Koronnego.

Ostatni dokument w sprawach celnych, przed rozbiorami, został wydany 31 maja 1792 r. "Uniwersał do oficjalistów komór i ceł".

W Księstwie Warszawskim również utworzono administrację celną. Według stanu na rok 1812 w Księstwie funkcjonowało 10 departamentów i 71 komór celnych. Wydano kilka instruktaży i wiele instrukcji celnych. Pobierano cło w wysokości 2% od wartości towarów.

Po odzyskaniu niepodległości w roku 1918, reaktywowano administrację celną. Pierwszą taryfę Celna w II Rzeczypospolitej wydano w dniu 4 kwietnia 1919 r., a w lutym 1920 r. powstał Departament Ceł Ministerstwa Skarbu.

W II Rzeczpospolitej struktura administracji celnej wyglądała następująco :
I. Departament Ceł Ministerstwa Skarbu,
II. Dyrekcje Ceł – Warszawa, Gdańsk, Lwów, Poznań, Mysłowice ( do roku 1930 funkcjonowała również Dyrekcja Ceł w Wilnie),
III. Urzędy Celne I Klasy – 61, II klasy – 123, ekspozytury celne – 20.

Najważniejszym aktem prawnym regulującym zagadnienia celne w II Rzeczypospolitej było wydane 27 października 1933 r. Prawo celne. W roku 1938 stan zatrudnienia w administracji celnej wynosił ok.3 500 osób.

Po II Wojnie Światowej Dekretem z 1945r. powołano Ministerstwo Skarbu, a w nim Departament Ceł. W Gdyni, Gliwicach, Krakowie, Poznaniu i Warszawie utworzono delegatury do spraw celnych, następnie przemianowane na urzędy celne.

Jako pierwsze na początku 1945r. powstały Urzędy Celne w Gdyni i Krakowie.

Po roku 1945, wydano wiele aktów prawnych dotyczących celnictwa. Do najważniejszych należały:

-Ustawa o ustroju i zakresie działania administracji celnej z 14.02.1952r. Powołano wówczas Centralny Zarząd Ceł, jako centralny organ administracji celnej.